Derby Madrid: Đầu gối của Baena, khoảng lặng của Ortiz Arias và vùng xám mà VAR không chạm tới

Phút thứ năm của trận derby Madrid ở vòng 7 La Liga, Arda Güler nhận bóng bên hành lang phải và lao về phía trước. Álex Baena bám theo phía sau. Một nhịp va chạm đủ để thân hình mảnh khảnh của Güler đổ xuống, cậu ôm lấy phần hông và đùi sau. Trọng tài Ortiz Arias chỉ tay cho Real Madrid hưởng quả đá phạt. Không một tấm thẻ nào rời khỏi túi áo của ông.

Khu vực kỹ thuật của Atlético nổ tung. Diego Simeone vung tay, gào lên về phía cầu thủ đang nằm sân và nhận thẻ vàng. Güler, người vừa bị hạ, cũng bị cuốn vào vòng xoáy khi phản ứng trở lại.

Mười ba phút sau, hai cái tên ấy lại gặp nhau ở đúng điểm nóng ban đầu. Baena tiếp tục vào bóng với Güler. Ortiz Arias vẫn giữ nguyên những tấm thẻ trong túi. Lần này, tiếng đòi hình phạt vang lên từ phía Real Madrid.

Iturralde González, cựu trọng tài từng cầm còi hàng trăm trận ở La Liga, nói thẳng trên sóng truyền hình: đó là một tấm thẻ vàng. Ông nhấn mạnh rằng Baena đã dùng đầu gối từ phía sau để hạ đối thủ, một hành vi bắt buộc phải bị xử lý. Ông cũng đặt câu hỏi ngược về quyết định phạt thẻ Simeone, khi vài cầu thủ dự bị của Real Madrid cũng đã đứng dậy phản ứng và lẽ ra phải chịu cách xử lý tương tự.

Derby Madrid chưa bao giờ là một trận đấu bình thường. Đây là cuộc gặp giữa hai triết lý gần nhau về địa lý nhưng xa nhau về bản sắc: một bên là thứ bóng đá kiểm soát, thanh lịch và luôn đòi hỏi không gian; một bên là sự chặt chẽ, va đập và sẵn sàng biến mỗi pha tranh chấp thành một cuộc chiến giành quyền kiểm soát cảm xúc. Ở vòng 7 La Liga, cả hai đội đều bước vào trận với nhu cầu giành điểm, và những trận derby như thế thường được quyết định bởi các chi tiết nhỏ nhất nằm ngoài bảng tỷ số.

Arda Güler là mẫu cầu thủ mà các hàng phòng ngự ở La Liga học cách đối phó theo hai cách: kèm chặt từ phía trước, hoặc chặn từ phía sau. Cậu không có tốc độ của một mũi khoan, cậu có thời điểm. Cái cách cậu nhả bóng muộn nửa nhịp khiến hậu vệ phải chọn giữa việc giữ vị trí và việc lao vào. Álex Baena thuộc nhóm tiền vệ pressing giàu thể lực, được huấn luyện để phá vỡ thời điểm ấy trước khi nó thành hình.

Trong hơn ba mươi lăm năm theo dõi bóng đá, tôi đã ngồi trong khu vực báo chí của không ít trận derby. Điều tôi học được không nằm ở những gì trọng tài thổi, mà ở những gì ông ấy không thổi.

Ở phút thứ năm, Baena đưa đầu gối vào phía sau đùi Güler trong lúc cả hai đang tăng tốc. Đây là điểm mấu chốt mà ít người xem nhận ra: một cú vào bóng bằng đầu gối từ phía sau, khi đối phương đang ở tư thế tăng tốc, tạo ra vùng tác động lên gân khoeo và dây chằng rộng hơn hẳn một pha vào bóng bằng cẳng chân. Cẳng chân chỉ chạm vào bóng hoặc chân; đầu gối, với diện tiếp xúc nhỏ và lực nén lớn, tác động vào vùng hông và mặt sau đùi — nơi phần lớn chấn thương nặng trong bóng đá bắt đầu.

Luật bóng đá phân chia mức độ phạm lỗi thành ba tầng: bất cẩn, thiếu kiểm soát và dùng sức mạnh quá mức. Một pha vào bóng bằng chân, chạm bóng trước rồi mới chạm người, thường được xếp vào tầng bất cẩn, không thẻ. Một pha dùng đầu gối từ phía sau, khi bóng đã ở phía trước đối thủ, gần như luôn nằm ở tầng thiếu kiểm soát, tức thẻ vàng. Đó là lý do Iturralde González nói gọn: 'Đó là một tấm thẻ vàng rõ ràng'.

Vấn đề của Ortiz Arias không nằm ở một pha bóng, mà ở tính nhất quán. Ông phạt thẻ Simeone vì phản ứng thái quá, nhưng để yên cho những phản ứng tương tự từ ghế dự bị Real Madrid. Ông bỏ qua hai pha va chạm của cùng một cặp cầu thủ trong vòng mười ba phút. Trong một trận derby, sự bất nhất quán ấy có tác động kép: nó không ngăn được cầu thủ vào bóng mạnh, mà còn dạy họ rằng cái giá của việc gây áp lực lên trọng tài có thể đắt hơn cái giá của việc phạm lỗi.

Ở phút thứ mười tám, khi Baena và Güler tái va chạm, Ortiz Arias vẫn không rút thẻ. Bóng đá là chốn duy nhất người lớn được phép giận dữ như trẻ thơ mà không cần giải thích, và cũng là chốn duy nhất mà một quyết định sai có thể trôi qua trong im lặng, không ai sửa.

Điểm mù nằm ở chỗ khác, và nó thuộc về hệ thống chứ không thuộc về mắt người. Theo quy trình VAR hiện hành, tổ công tác video chỉ được can thiệp vào bốn nhóm tình huống: bàn thắng, quả phạt đền, thẻ đỏ trực tiếp và việc xác định sai danh tính cầu thủ. Một pha phạm lỗi ở mức thẻ vàng không nằm trong danh sách ấy. Nghĩa là mọi sai sót ở tầng thẻ vàng đều nằm ngoài khả năng sửa chữa, dù nó lặp lại hai lần trong cùng một trận, bởi cùng một cầu thủ, với cùng một đối thủ.

Từ bàn biên tập ở Liverpool, tôi xem lại đoạn băng ba lần. Lần thứ nhất để xác nhận vị trí đầu gối. Lần thứ hai để xem Simeone. Lần thứ ba để xem những người không được nhắc tới: các cầu thủ dự bị Real Madrid đứng dậy khỏi ghế, và trọng tài Ortiz Arias không quay lại nhìn họ.

Có một điều dễ bị bỏ qua trong các cuộc tranh luận kiểu này. Người ta thường tranh cãi xem trọng tài đúng hay sai, nhưng hiếm khi hỏi vì sao những sai sót ở tầng thẻ vàng lại không thể được sửa. Một quyết định không thể sửa chữa sẽ không được kiểm tra, và một quyết định không được kiểm tra sẽ dần trở thành tiêu chuẩn. Ở các giải đấu có cường độ va chạm cao, tiêu chuẩn ấy định hình cách cầu thủ chọn vào bóng: bằng chân, hay bằng đầu gối.

Güler đứng dậy ở phút thứ năm, tiếp tục cầm bóng, tiếp tục đòi bóng. Cậu không thay đổi cách chơi. Baena cũng không. Trọng tài cũng không.

Tôi không còn chạy theo quả bóng như Mbappé nữa, nhưng tôi vẫn học cách chạy theo câu chuyện của nó. Mỗi vòng đấu đi qua là một cuốn sách khép lại; người đọc kỹ sẽ tìm thấy chính mình trong đó. Và ở trang viết về phút thứ năm của một trận derby Madrid, điều đáng nhớ nhất có thể là một chiếc đầu gối, chứ không phải một bàn thắng.