Võ đài không có lồng: Khi MMA đi tìm tấm vé Olympic và bỏ quên khán giả

Tôi ngồi trên hàng ghế gần như trống, đếm số ghế bỏ không còn nhanh hơn đếm số khán giả thật. Đó là một buổi chiều thi đấu võ tổng hợp trong khuôn khổ Đại hội Thể thao châu Á. Trên tấm thảm, nữ võ sĩ hạng 54kg Lee Bo-mi vừa bị một cú vật nặng, cô ôm lấy vai mình, nước mắt lăn xuống. Cách đó vài mét, thành võ đài trống trơn, không một logo nhà tài trợ nào xuất hiện. Không lồng sắt. Không cú elbow. Không đá vào đối thủ đã nằm sấp. Đây là một môn võ tổng hợp đã được mổ xẻ rồi lắp ghép lại. Và tôi hỏi một cách nghiêm túc: nó được lắp ghép lại cho ai?

Câu trả lời nằm ở một nơi mà chẳng mấy ai trong khán phòng để ý. Không phải vì khán giả. Mà vì một tấm vé.

Khi cả phòng bình luận nói rằng võ tổng hợp đến Đại hội Thể thao châu Á là để chứng minh sức hút toàn cầu của nó, tôi đã nghe thấy tiếng của một thứ gì đó rất khẽ — tiếng của một hồ sơ xin công nhận đang được chỉnh sửa.

Suốt nhiều năm làm nghề, tôi quen với việc ngồi giữa hai làn sóng: một bên là đám đông hô to, một bên là băng ghi hình nói nhỏ. Băng ghi hình của buổi chiều hôm ấy nói rất nhỏ. Nó nói rằng ban tổ chức biết rõ điều mình đang làm, và điều mình đang làm không hướng về người ngồi trên khán đài.

Bộ luật này là một sản phẩm được thiết kế để làm hài lòng một người gác cổng, không phải để nuôi dưỡng một khán giả.

Hãy đọc lại danh sách các thay đổi. Bỏ lồng sắt. Cấm elbow. Cấm đánh vào đối thủ đang nằm sấp. Võ sĩ mang giầy bảo vệ ống chân và mặc đồng phục truyền thống. Về mặt kỹ thuật, mỗi thay đổi này đều cắt đi một vector gây chấn thương — hoặc cắt đi một vector hấp dẫn thị giác. Trong võ tổng hợp, cú elbow từ trên xuống và cú đá vào đối thủ đã nằm sấp chính là hai pha mang lại cảm giác nghẹt thở nhất cho người xem. Bỏ chúng đi, bạn không chỉ giảm rủi ro. Bạn còn giảm nhiệt.

Đại diện liên đoàn, Galastein Tan, gọi bộ luật này là "hướng về an toàn vận động viên". Một lãnh đạo khác, Alexander Engelhardt, giải thích lý do bỏ lồng bằng một câu mà tôi phải ghi lại nguyên văn: luôn có một tấm thảm judo, thế thì dễ tập và dễ dựng giải hơn.

Đấy. Chính xác là đấy.

Câu nói ấy không phải là một tuyên bố về an toàn. Nó là một tuyên bố về chi phí hạ tầng. Bỏ lồng sắt nghĩa là bạn không cần một nhà thi đấu chuyên dụng. Bạn có thể tổ chức trên bất kỳ sàn đấu đa năng nào, ở bất kỳ thành phố nào có ủy ban thể thao địa phương chịu ký giấy. Đó là logic mở rộng quản trị được gói trong ngôn ngữ an toàn. Và tôi không trách họ vì điều đó — tôi chỉ không muốn nó được gọi bằng cái tên khác.

Bây giờ hãy nói về thứ thực sự đang diễn ra phía sau tấm màn.

Trên bàn có ba cái tên. Thứ nhất là FIMMA, liên đoàn được thành lập mới năm ngoái, chính là đơn vị đứng sau sự xuất hiện của môn này tại Đại hội Thể thao châu Á. Thứ hai là GAMMA, một tổ chức tự nhận là liên đoàn quốc tế của bộ môn, đã tổ chức các giải vô địch riêng suốt thời gian qua. Thứ ba là Ủy ban Olympic Quốc tế.

Và đây là điểm mấu chốt mà không bản tin nào muốn viết ở dòng đầu tiên: Ủy ban Olympic Quốc tế chỉ công nhận một liên đoàn quốc tế duy nhất cho mỗi môn. Một suất. Không chia đôi. Không đồng hạng. Đây là một cuộc đua có tổng bằng không, và cả hai bên đều biết điều đó.

Galastein Tan nói thẳng điều này mà không cần ai gạn hỏi: giải thưởng cuối cùng là ai được Ủy ban Olympic Quốc tế công nhận.

Vậy nên mọi thứ khác — bộ luật, thảm đấu, giầy ống chân, câu chuyện an toàn — đều là phương tiện. Đích đến là một chữ ký.

Ở đây tôi phải kể một chi tiết khiến tôi đặt bút xuống và suy nghĩ lại lần thứ ba.

TIỀM NĂNG

FIMMA ra đời từ một hiệp hội do Gordon Tang sáng lập. Gordon Tang là tỷ phú. Và Gordon Tang cũng là phó chủ tịch của Hội đồng Olympic châu Á.

Đọc chậm lại một lần nữa. Người sáng lập ra tổ chức tiền thân của liên đoàn này đang ngồi ở vị trí có quyền quyết định môn nào được đưa vào chương trình Đại hội Thể thao châu Á. Môn ấy được đưa vào chương trình Đại hội Thể thao châu Á. Và vị trí ấy tiếp tục được giữ lại cho các kỳ đại hội sau.

Tôi không có bằng chứng về bất kỳ sự trao đổi ngầm nào, và tôi sẽ không bịa ra một cái. Nhưng cấu trúc quyền lực này có một cái tên trong sách giáo khoa quản trị: xung đột lợi ích. Khi người ta vừa là người nộp đơn, vừa là người ngồi trong hội đồng duyệt đơn, thì kết quả — dù sạch đến đâu — vẫn bị một cái bóng phủ lên.

Có một câu nữa mà tôi phải trích, vì nó vô tình thú nhận hết mọi thứ. Một người trong cuộc nói rằng bất kỳ ai cũng có thể lập một hiệp hội. Đúng. Ai cũng có thể lập. Nhưng không phải ai cũng có một phó chủ tịch Hội đồng Olympic châu Á đứng sau lưng.

Giờ đến phần khiến tôi khó chịu nhất.

Trong khi các quan chức nói về một bộ môn an toàn và có lượng người theo dõi khổng lồ toàn cầu, thì trên khán đài tôi đếm được nhiều ghế trống hơn người. Không một nhà tài trợ nào để lại dấu vết. Và ở dưới thảm, Lee Bo-mi vẫn ngồi ôm vai, mắt đỏ.

Người ta nói bộ luật được thiết kế vì an toàn của vận động viên. Một cú vật nặng vẫn khiến một võ sĩ khóc vì đau. Tôi không nói an toàn là giả. Tôi nói rằng an toàn ở đây bị giảm đi, chứ không bị loại bỏ. Những pha nguy hiểm nhất của môn này — đánh vào đầu gây chấn động, và vật ngã — vẫn còn nguyên. Chúng chỉ được khoác thêm một chiếc áo lịch sự hơn.

Và đây là chỗ tôi muốn mở "Góc nhìn ngược".

Cả thế giới đang tranh luận xem bộ luật mới có làm hỏng môn võ này hay không. Tôi cho rằng cuộc tranh luận ấy đặt sai câu hỏi. Bộ luật không bị thay đổi vì an toàn và cũng không vì khán giả. Nó bị thay đổi vì một lý do duy nhất: để một ủy ban trong phòng họp có thể gật đầu. Nếu ngày mai Ủy ban Olympic Quốc tế yêu cầu mặc giáp toàn thân, tôi tin trong vòng một tuần sẽ có giáp toàn thân. Nếu họ yêu cầu cho phép đánh vào đối thủ nằm sấp để tăng tính thực chiến, tôi cũng tin điều đó xảy ra chẳng kém. Sản phẩm này không có xương sống nghệ thuật. Nó có một cột sống hành chính.

Điều đó dẫn tới một hệ quả mà ít ai chịu nói to. Những người cuồng môn võ này sẽ ghét phiên bản mới. Ban tổ chức biết điều đó — họ thừa nhận thẳng. Nhưng họ chấp nhận đánh đổi, vì khán giả cuồng không phải là người ký giấy công nhận. Một môn thể thao vứt bỏ tệp khán giả trung thành nhất của mình để đi xin một chữ ký là một môn thể thao đang mua tương lai bằng chính máu của quá khứ.

Hãy tạm dừng để nhìn bức tranh rộng hơn một chút, vì tôi tin đây mới là thứ các bạn cần mang theo.

Trong ngành này, tôi đã quen với những cuộc chiến tưởng như chỉ có thắng và thua trên sân. Nhưng cuộc chiến thật thường diễn ra ở hành lang. Một liên đoàn trẻ, mới chưa đầy hai năm tuổi, đã có mặt trên sân khấu châu lục. Đó là một thắng lợi thể chế thật. Tôi không hạ thấp nó. Nhưng một thắng lợi thể chế không được nuôi bằng người mua vé thì rất dễ sụp khi người bảo trợ đổi ý. Doanh thu không đến từ khán đài. Nó đến từ một tỷ phú. Và khi một môn thể thao sống bằng lòng tốt của một người, thì vận mệnh của nó dài bằng lòng tốt của người đó.

Băng ghi hình cũ nằm đó, còn tôi đeo kính, rồi nhìn thấy tương lai. Tôi đã thấy cảnh này nhiều lần ở các môn khác. Một môn thể thao đè bẹp bản sắc của mình, khoác lên bộ vest, bước vào phòng họp, và chờ một cái gật đầu không ai hứa. Đôi khi họ được gật. Đôi khi họ chờ mười năm và chết dần trên ghế chờ.

Vậy điều gì thực sự đang bị đặt cược ở đây?

Không phải sự an toàn. Cũng không phải sức hút. Mà là tính chính danh.

Một bộ môn không có bộ luật thống nhất toàn cầu là một bộ môn chưa chín. Đó là rào cản cứng nhất với Ủy ban Olympic Quốc tế, và nó không thể giải quyết bằng tuyên bố. Nó chỉ có thể giải quyết bằng việc một trong hai liên đoàn chịu ngồi xuống với bên kia, hoặc một bên chịu biến mất. Cho tới lúc đó, mọi buổi trình diễn đẹp đẽ đến đâu cũng chỉ là một buổi trình diễn.

Có một điều tôi muốn nói thẳng với những ai đang đọc tới đây và thấy khó chịu, vì tôi biết cảm giác đó.

Ở tuổi 55, tôi vẫn tin vào điều các bạn gọi là ảo tưởng — rồi nó thành hiện thực. Nhưng tôi tin vào nó vì tôi đã đếm số liệu trước khi tin, chứ không tin rồi mới đi tìm số liệu. Sự khác biệt đó là tất cả.

Tôi có thể sai. Có thể hai năm nữa, FIMMA được công nhận, các nhà tài trợ đổ vào, khán đài đầy, và tôi phải viết một bài xin lỗi. Nhưng nếu điều đó xảy ra, hãy để tôi nói trước lý do tôi sai: tôi đã đánh giá thấp tốc độ mà quyền lực thể chế có thể biến một sản phẩm yếu thành một thương hiệu mạnh. Đó là một sai lầm tôi sẵn sàng mắc.

Còn điều tôi không sẵn sàng mắc là đứng về phía đám đông và gọi một cuộc đua quyền lực là một câu chuyện an toàn.

Ghế trống trên khán đài hôm ấy không phải là một sự cố. Nó là một câu trả lời. Môn võ này đang nói với chúng ta rằng nó không cần chúng ta. Nó cần một chữ ký. Và nếu đúng như vậy, thì câu hỏi cuối cùng không phải là bộ luật nào công bằng hơn. Câu hỏi là: khi cánh cửa phòng họp mở ra và ai đó được gọi tên, liệu có còn ai ngồi lại trên khán đài để mà vỗ tay?

Tôi để câu hỏi đó lại cho các bạn. Còn tôi thì đã đếm xong số ghế trống.