Kaçkar by UTMB mùa thứ hai: 2.000 vận động viên, 60 quốc gia và phần kết quả chưa ai công bố

Sáng ở Ayder, sương phủ kín thung lũng. Hai nghìn bộ áo khoác chống nước xếp thành hàng sau vạch xuất phát, gậy leo núi dựng lên như một cánh rừng nhỏ. Bộ trưởng Thanh niên và Thể thao Thổ Nhĩ Kỳ, Osman Aşkın Bak, bấm còi lệnh khai mạc Kaçkar by UTMB mùa thứ hai.

Một năm trước, ngọn Kaçkar biến mất sau màn sương và mưa. Thống đốc tỉnh Rize nhắc lại chuyện đó trong bài phát biểu, giọng như đang ghi chú kỹ thuật hơn là kể kỷ niệm. Với tôi, đó là chi tiết thật nhất trong toàn bộ bản tin. Một giải chạy núi có thể đẹp trong khung hình truyền hình, hoặc biến mất khỏi khung hình đó chỉ bằng một trận mưa ở vành đai Biển Đen.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các giải điền kinh và chạy đường dài suốt nhiều năm, tôi vẫn giữ thói quen đọc một bản tin theo hai lượt. Lượt đầu đọc những gì người ta muốn tôi thấy. Lượt sau đọc những gì người ta không viết. Bản tin từ Anadolu Ajansı thuộc nhóm thứ hai: nó cho tôi gần như mọi thứ, trừ kết quả thi đấu.

Kaçkar by UTMB là một chặng nằm trong hệ thống UTMB World Series — chuỗi giải chạy địa hình quốc tế có đích cuối là vòng chung kết ở Chamonix, Pháp, dưới chân khối Mont-Blanc. Điều đáng nói là cơ chế tuyển chọn ở đây khác hoàn toàn với mọi hệ thống vòng loại Olympic mà tôi từng theo dõi. Vận động viên không vượt qua một chuẩn thời gian nào cả. Họ tích lũy "Running Stones" tại các giải vòng loại, rồi tham gia bốc thăm để giành suất dự chung kết. Suất dự giải trở thành một loại hàng hóa khan hiếm, và việc chạy các giải vòng loại trở thành điều kiện mua hàng.

Sự hiện diện của Giám đốc đường chạy Johan Essl — người của UTMB trung tâm — xác nhận đây không phải một giải địa phương tự phát có gắn thêm tên thương hiệu. Đây là một nút nhượng quyền chính thức, tuân theo bộ tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn và nhận diện của UTMB Group.

Danh sách khách mời đọc như một bảng kiểm kê quyền lực. Về phía nhà nước: Bộ Thanh niên và Thể thao, Cơ quan Xúc tiến và Phát triển Du lịch Thổ Nhĩ Kỳ, Văn phòng Thống đốc Rize, và DOKA — Cơ quan Phát triển vùng Đông Biển Đen, tức một quỹ công cấp vùng. Về phía doanh nghiệp: Turkish Airlines, TOGG, Turkcell, Maxis. Đây là nhóm nhà tài trợ mà bất kỳ nền thể thao nào cũng nhận ra ngay — toàn thương hiệu quốc gia, không có một công ty địa phương nhỏ nào đứng tên.

Hai cây bút của hãng tin Anadolu, Yusuf Özhan và Hasan Hüseyin Kul, cũng tham gia tranh tài. Cự ly họ chạy được xác nhận là 20 km — cũng là cự ly duy nhất được nêu đích danh trong bản tin. Ban tổ chức không công bố danh mục đầy đủ các cự ly, không nêu thời gian của bất kỳ ai, không có kỷ lục đường chạy, không có thứ hạng.

Phần phát biểu của Bộ trưởng Bak cho tôi nhiều hơn phần kết quả. Ông ví tham vọng của địa phương với mô hình Davos: "Chúng tôi muốn gắn Ayder và Rize với những tổ chức như thế, giống cách Davos gắn với các diễn đàn kinh tế." Ông nói về thể thao như một nguồn thu: du lịch thể thao mang lại lợi ích đáng kể cho đất nước. Ông nhắc tới thành tích của đội tuyển bóng chuyền nữ quốc gia và Đại hội Thể thao châu Âu 2027 sẽ diễn ra tại Istanbul.

Ghép những mảnh đó lại, mô hình hiện ra rõ ràng. UTMB bán thương hiệu, tiêu chuẩn kỹ thuật và kênh phân phối vận động viên quốc tế. Địa phương trả bằng hạ tầng, hình ảnh và tiền công. Dòng vận động viên chảy vào từ 60 quốc gia là sản phẩm của giao dịch đó, không phải của một nền chạy núi nội địa đã chín.

Tôi từng viết về cách các quốc gia dùng sự kiện thể thao để định vị địa danh, và cấu trúc ở Kaçkar khớp gần như từng khớp nối với mô hình chuẩn. Quỹ phát triển vùng bỏ tiền làm mỏ neo kinh tế. Hãng hàng không quốc gia đảm bảo dòng khách quốc tế. Các nhà mạng và hãng xe quốc gia bảo đảm độ phủ truyền thông. Thống đốc và bộ trưởng bảo đảm độ phủ chính trị. Hình ảnh phát đi quốc tế bảo đảm giá trị quảng bá cho Ayder và Rize.

Có một chi tiết trong bản tin khiến tôi dừng lại lâu hơn cả. Bộ trưởng nhắc rằng toàn bộ các đường chạy đều có camera để chụp và chia sẻ ảnh. Đó là chi tiết an toàn và theo dõi vận động viên, đồng thời là chi tiết quảng bá. Nhưng nó cũng nói lên thứ tự ưu tiên: khả năng ghi lại sự kiện được nhắc tới trước khả năng đo lường sự kiện.

Rồi Bộ trưởng khẳng định các vận động viên ultra marathon là những vận động viên đẳng cấp thế giới với người hâm mộ trên khắp hành tinh. Đó là một cách diễn đạt có sức nặng tu từ. Nó không phải bằng chứng về chiều sâu của lực lượng tham dự lần này.

Cần nói cho rõ: chạy địa hình không có kỷ lục thế giới được công nhận. Không có cột mốc tuyệt đối nào để quy chiếu, bởi thành tích luôn gắn với địa hình, độ cao, thời tiết và mặt đường. Uy tín thi đấu của một giải chạy núi vì thế chỉ đứng trên hai chân: kỷ lục đường chạy và chiều sâu của nhóm tinh hoa. Bản tin này không cung cấp chân nào cả.

Nên tôi không thể kết luận giải có chất lượng chuyên môn cao hay thấp. Tôi chỉ có thể kết luận về cấu trúc. Và cấu trúc thì nói rất nhiều.

Sức mạnh thật của UTMB World Series nằm ở chỗ nó biến suất dự giải thành tiền tệ. Người chạy trả tiền để tham gia các giải vòng loại, tích lũy Running Stones, rồi trả tiền tiếp để có cơ hội bốc thăm một suất ở Chamonix. Một chuỗi giải không cần kỷ lục để tồn tại. Nó chỉ cần dòng người tiếp tục chảy.

Và dòng người ở đây có thật. Hai nghìn vận động viên từ 60 quốc gia là con số kiểm chứng được, đủ để khẳng định sự kiện vận hành ở quy mô thương mại thực chất, cao hơn hẳn một giải chạy địa phương. Đó là điểm mạnh không thể phủ nhận.

Nhưng đây là chỗ tôi muốn đặt câu hỏi phản trực giác. Trong thể thao, uy tín thi đấu không đến từ lời giới thiệu của quan chức. Nó đến từ bảng kết quả. Và bảng kết quả là thứ duy nhất trên đời này không thể nhượng quyền. Bạn có thể mua thương hiệu UTMB. Bạn có thể mua suất đăng cai. Bạn có thể mua sóng truyền hình, mua sự hiện diện của bộ trưởng, mua một cơ chế bốc thăm hấp dẫn. Không ai bán cho bạn một kỷ lục đường chạy. Kỷ lục chỉ xuất hiện khi có người thật chạy nhanh hơn tất cả những người từng chạy trước đó trên cùng con đường.

Một chi tiết nữa khiến tôi chú ý: cự ly 20 km là cự ly duy nhất được xác nhận đích danh, và nó là cự ly mà các quan chức cùng phóng viên tham gia. Những cự ly dài hơn — nơi ý nghĩa thi đấu thực sự nằm — hoàn toàn không xuất hiện trong bản tin. Tôi không nói chúng không tồn tại. Tôi nói chúng không được kể.

Rồi đến phần tôi luôn đọc trước khi đọc bất cứ thứ gì khác. Hai nghìn vận động viên, 60 quốc gia, không một nữ vận động viên nào được nêu tên. Không một dòng về tỷ lệ nữ trong tổng số người tham dự. Không một câu về cơ cấu giải thưởng giữa nam và nữ. Không một con số về số suất dự chung kết chia theo giới. Trên khán đài nước Nga, tôi nghe thấy nhiều ghế trống mang tên phụ nữ. Ở Ayder, những chiếc ghế đó có thể đã được lấp đầy — chỉ là không ai ngồi đếm.

Đây không phải lỗi riêng của một hãng tin. Đây là thói quen chung của ngành: đếm quy mô thì dễ, đếm thành phần thì phiền. Nhưng chính cách đếm mới quyết định một môn thể thao có thực sự mở hay không. Một giải chạy công bố hai nghìn vận động viên mà không công bố cơ cấu giới là một giải chạy chưa cho người ngoài quyền kiểm tra lời mình nói.

Khi sân vận động trống rỗng, những tiếng nói bình thường bỗng trở thành thủ lĩnh. Ở Kaçkar, tiếng nói bình thường đáng lẽ thuộc về những người chạy cự ly dài, về những người phụ nữ leo con dốc cuối trong bóng tối, về những huấn luyện viên tình nguyện đứng ở trạm tiếp nước suốt mười hai tiếng. Bản tin không có chỗ cho họ. Bản tin có chỗ cho còi lệnh, cho quan chức, cho danh sách nhà tài trợ.

Cần công bằng mà nói: đây là thể loại bản tin khai mạc, không phải bản tin kết quả. Vai trò của nó là thông báo sự kiện diễn ra, và nó làm đúng việc đó. Nhưng khi một bản tin khai mạc nói về đẳng cấp thế giới, về tầm vóc toàn cầu, về địa vị ngang Davos, thì nó tự đặt mình vào vị trí phải chịu sự kiểm tra của bảng kết quả. Lời tuyên bố lớn đi kèm nghĩa vụ chứng minh lớn.

Rủi ro lớn nhất của mô hình này, theo tôi, không nằm ở chuyên môn. Nó nằm ở thời tiết. Khí hậu vùng núi Biển Đen với mưa và sương mù đã được chính Thống đốc Rize ghi nhận là đã che khuất sự kiện ở mùa đầu. Với một giải mà giá trị quảng bá phụ thuộc trực tiếp vào khung hình đẹp, một trận mưa đúng ngày thi đấu không chỉ làm hỏng ảnh. Nó làm hỏng cả lý do tồn tại của khoản đầu tư công.

Rủi ro thứ hai là sự phụ thuộc ngân sách. Khi Bộ, Văn phòng Thống đốc và một cơ quan phát triển vùng cùng đứng sau, tính liên tục của sự kiện gắn với tính liên tục của dòng ngân sách. Đó là loại rủi ro không xuất hiện trong bất kỳ bảng phân tích kỹ thuật nào, nhưng lại quyết định mùa thứ ba có diễn ra hay không.

Điều tôi muốn theo dõi ở mùa giải tới không phải là con số hai nghìn có tăng lên hay không. Tôi muốn xem ban tổ chức có công bố danh mục cự ly đầy đủ, có công bố thời gian về đích, có công bố kỷ lục đường chạy, và có tách số liệu theo giới hay không. Một giải chạy núi chỉ thực sự trưởng thành vào ngày nó dám để người ngoài đọc kết quả của mình.

45 phút bên lề đường chạy, một đời không bao giờ cũ. Tôi đã học được điều đó từ những buổi chiều ngồi chờ ở một giải điền kinh trong nước, khi mọi phóng viên đã về hết và chỉ còn lại người thua cuộc ngồi cởi giày. Khoảng thời gian đó không bao giờ lên trang nhất. Nhưng nó là nơi sự thật sống.

Ở Ayder, khoảng thời gian đó là mười hai tiếng đồng hồ giữa còi lệnh và người về đích cuối cùng. Bản tin không đi cùng họ. Người hâm mộ thì có.

Nhìn bảng tỷ số, tôi học được cách đọc những gì không được ghi. Ở Kaçkar mùa này, phần không được ghi dài hơn phần được viết. Và đó là điều đáng nhớ nhất về một sự kiện vừa tự nhận mình thuộc hàng lớn nhất thế giới.

Một bản hợp đồng có ngày hết hạn, nhưng một câu chuyện đời người thì không. Thương vụ nhượng quyền UTMB rồi sẽ có kỳ gia hạn, và ban tổ chức sẽ ngồi lại với nhau nhìn vào những con số đẹp. Điều họ nên mang vào phòng họp ấy không phải là hai nghìn người, mà là câu hỏi: trong hai nghìn người đó, bao nhiêu người phụ nữ, bao nhiêu người trẻ ở Rize, và bao nhiêu người sẽ còn chạy lại vào năm sau.